Сондай-ақ зейнетақымен қамсыздандыру нормалары да қарастырылған. Бұл әсіресе Еуразиялық экономикалық одаққа (ЕЭО) мүше-елдердің еңбекшілері үшін өте маңызды. Өйткені осы елдердің арасында еңбек миграциясы белсенді түрде жүретіні белгілі. ЕЭО-ға мүше-елдер азаматтарының зейнетақы құқығы қалай қалыптасатындығы жайында «БЖЗҚ» АҚ Төлемдерді ұйымдастыру және хабарландыру департаменті директорының орынбасары Гүлмира Кимолаева әңгімелейді.

 

– Гүлмира Кенжебекқызы, ЕЭО елдері еңбекшілерінің зейнетақымен қамсыздандыру мәселесі қандай құжатпен реттеледі? Бұл құжат ЕЭО елдері азаматтарына қандай мүмкіндіктер береді? 

– Еуразиялық экономикалық одаққа мүше-елдердің еңбекшілерін зейнетақымен қамсыздандыру – еңбекші тұрақты өмір сүретін мемлекеттің заңнамасымен және ЕЭО-ға мүше-елдер арасындағы жекелеген мемлекеттік шартқа сәйкес реттеледі. 2014 жылғы 29 мамырда қабылданған Еуразиялық экономикалық одақ туралы Шарттың 98-бабының 3-ші тармағында осылай делінген. Шарттың ережелерін жүзеге асыру мақсатында қазіргі уақытта Еуразиялық экономикалық одаққа (бұдан әрі – ЕЭО, Одақ) мүше-елдер (Беларусь Республикасы, Ресей Федерациясы, Армения Республикасы, Қырғыз Республикасы, Қазақстан Республикасы) Еуразиялық экономикалық комиссиямен (бұдан әрі – ЕЭК, Комиссия) бірлесе отырып, ЕЭО-ға мүше-елдердің еңбекшілерін зейнетақымен қамсыздандыру туралы Келісім (бұдан әрі – Келісім) жобасын әзірледі. Сондай-ақ ЕЭО-ға мүше-елдердің уәкілетті, құзыретті органдары мен Комиссия осы Келісім нормаларын қолдану бойынша Өзара әрекеттесу тәртібі (Тәртіп) жобасын әзірлеуде. Келісім еңбекшілер мен олардың отбасы мүшелеріне қолданылады.

Келісім бойынша еңбекшілер дегеніміз – осы Одаққа мүше-елдердің азаматтары. Олардың зейнетақы құқығы Одаққа мүше басқа елдің аумағында еңбек және басқа да қызметті жүзеге асыру арқылы қалыптасуы тиіс.  

Келісімнің негізгі мақсаты – зейнетақымен қамсыздандыру саласында тең құқықты қамтамасыз ету. Нақты айтар болсақ, ЕЭО-ға мүше-мемлекет зейнетақымен қамсыздандыру саласы бойынша өз азаматтарына қандай құқық ұсынса, Одаққа мүше басқа елдердің азаматтарына да дәл сондай дәрежеде құқық беруге міндетті болады. Келісімнің тағы бір көздеген мақсаты – еңбекшілердің ЕЭО елдерінде алған зейнетақы құқықтарын қорғау, еңбекшілердің зейнетақысын тағайындау және аудару мәселелерін шешу, Одақ арасында зейнетақы саласында ынтымақтастықты дамыту.

Одаққа мүше әрбір ел, азаматқа сол жұмысқа орналасқан мемлекеттегі еңбек өтілі мен зейнетақы жарналары аударылған кезеңге лайықты зейнетақы төлейді. Сондықтан еңбекшілер Одаққа мүше-елдердегі жұмыс берушілермен еңбек қатынастарын ресми түрде рәсімдеулері тиіс. Яғни, қызметкердің өзге елдегі жұмысы заңды, еңбек шарты немесе азаматтық-құқықтық шарт негізінде болуы керек. Зейнетақы құқықтары осылай қалыптасады.

 

– Одаққа мүше-елдердің, оның ішінде Қазақстан Республикасының азаматтары, осы әзірленіп жатқан Келісім аясында зейнетақының қандай түрлеріне үміт арта алады?

– ЕЭО-ға мүше-елдер тағайындайтын зейнетақы түрлері Келісім жобасының 2-бабында көрсетілген. Бұл жерде әңгіме осы Келісім аясындағы зейнетақы түрлері жайында болып отыр.

Келісім күшіне енген соң ЕЭО азаматтары ЕЭО-ға мүше басқа елдердегі еңбегі бойынша зейнетақы құқығын қалыптастыру, сақтау және жүзеге асыру мүмкіндігіне ие болады. Ал Одаққа мүше әрбір ел өзінің ұлттық заңнамасы негізінде өз аумағында еңбек еткен азаматқа үйлесімді зейнетақы төлейді. Яғни, еңбек мигранты сол елдің зейнетақы қорына жарна аударып, қаражат жинайды. Кейін сол елдің заңнамасы бойынша өзіне тағайындалған зейнетақы төлемдерін осы елде немесе өзінің туған еліне аудару арқылы алады.

Еңбекшілерге зейнетақы тағайындау және төлеуге арналған құжаттардың тізімі Одаққа мүше әрбір елдің ұлттық заңнамасы бойынша реттеледі.   

Қазақстанда Келісім БЖЗҚ-ға зейнетақы жарналарын төлеу және БЖЗҚ-дан зейнетақы төлемдерін жүзеге асыру  бойынша құқықтық қатынастарға тарайды. Яғни,  зейнеткерлік жасқа толу; 1 және 2 топтардағы мүгедектік мерзімсіз болып белгілену; мұрагерлерге біржолғы төлемді жүзеге асыру жағдайында қолданылады.           

 

– ЕЭО-ға мүше елдің азаматы (Ресей Федерациясы немесе Қазақстан) зейнетақы алу құқығын қалай жүзеге асыра алады? Қандай құжаттар жинап, оларды қайда тапсыру керек?

– Мысалы, Ресей азаматы Келісім күшіне енгеннен кейін Қазақстанда еңбек немесе азаматтық-құқықтық шарт бойынша еңбек ететін болса, ол жинақтаушы зейнетақы жүйесіне қатысады. Бұл үшін ол Қазақстан Республикасының ұлттық зейнетақы заңнамасымен бекітілген тәртіпте БЖЗҚ-ға ай сайын міндетті зейнетақы жарналарын аударатын болады.        Бұл ретте ол өзінің зейнетақы жинақтарын Қазақстан Республикасының заңнамасы бойынша зейнет жасына толғанда, 1 және 2 топтардағы мүгедектігі мерзімсіз болып белгіленген жағдайда, сондай-ақ Қазақстан заңнамасы бойынша, яғни, ҚР азаматтарымен тең жағдайда БЖЗҚ-ға (зейнетақы жарналарын және төлемдерін қалыптастыру бойынша Қазақстандағы құзырлы орган) немесе РФ зейнетақы қорына (өмір сүріп жатқан елінің құзырлы органы) тиісті құжаттарды тапсыра алады.

Егер Қазақстанда жұмыс істейтін Ресей азаматының банк шоты Ресейде ашылған болса, БЖЗҚ зейнетақыны үш ай сайын Ресейдің зейнетақы қорына рубльмен аударады. Әрі қарай ресейлік қор зейнетақыны алушының банк шотына жібереді.

Егер Қазақстан азаматы Келісім күшіне енген соң, Ресей аумағында еңбек өтіліне ие болса (мысалы, 5 жыл), Ресей Федерациясы өзінің зейнетақы заңнмамасының шарты бойынша (зейнет жасына толу, белгілі бір еңбек өтілінің болуы, жеке зейнетақы коэффициентінің саны) оған осы елдегі нақты еңбек өтіліне қарай зейнетақы тағайындайды. Бұл ретте Қазақстан азаматы тиісті өтінішті және құжаттар топтамасын Ресейдің Зейнетақы қорына немесе БЖЗҚ-ға тапсыра алады.

Егер оның банк шоты Ресейде емес, Қазақстанда ашылған болса, Ресейлік қор зейнетақыны үш ай сайын біздің Қорға теңгемен аударып отырады. Ал Қор оны әрі қарай алушының банк шотына жібереді.

 

– Зейнетақыны тағайындау және төлеу барысында Одаққа мүше елдердің құзырлы органдары (зейнетақы қорлары) өзара қалай әрекеттеседі?

– Құзырлы органдардың өзара әрекеттесуі жекелеген құжат негізінде реттеледі. Ол Келісім нормаларын қолдану бойынша өзара әрекеттесу Тәртібі (бұдан әрі – Тәртіп) деп аталады. Оны қазір ЕЭО-ға мүше-елдердің уәкілетті, құзыретті органдары мен Еуразиялық экономикалық комиссия әзірлеп жатыр.

Тәртіп аясында Еуразиялық экономикалық комиссия уәкілетті және құзыретті органдармен бірлесіп, тиісті формулярды дайындауда. Оның құрамында Келісім аясында зейнетақыны тағайындауға немесе бұрын тағайындалған зейнетақы бойынша маңызға ие мәліметтер болады. Құзырлы органдар осы мәліметтермен өзара бөлісіп отырады. Сонымен қатар Еуразиялық экономикалық комиссия уәкілетті және құзырлы органдармен бірлесе отырып, Одаққа мүше-елдердің уәкілетті және құзырлы органдарының ақпараттық жүйелерін осы Комиссияның ақпараттық жүйесімен өзара ықпалдастыру, сондай-ақ Келісім мен Тәртіптің ережелерін жүзеге асыру барысында қолданылатын деректерді, құжаттарды, формулярларды электрондық форматқа ауыстыру жұмыстарын жүргізіп жатыр.

Еуразиялық экономикалық комиссияның біріктірілген ақпараттық жүйесіне өткенге дейін құзырлы органдар мен осы Комиссияның өзара қарым-қатынасы қағаз жүзінде жүзеге асырылады. Бұл үшін олар өзара формулярлармен, сондай-ақ зейнетақыны тағайындау және төлеуге қажетті құжаттармен алмасатын болады.

 

– Келісімге қашан қол қойылады және ол қашан күшіне енеді?

– Келісімге Одаққа мүше-елдердің басшылары осы жылдың желтоқсан айында, ЕЭО-ға мүше елдердің қол қоюына қажетті барлық ішкі мемлекеттік рәсімдер аяқталған соң барып қол қояды деп жоспарланған. Бұл ретте Келісім оны ЕЭО елдері түгел ратификациялаған соң, күшіне енеді.

 

Pension in the Eurasian economic Union (EAEU)

 

People change cities and countries. Often migration of the population is connected with change of work and occupation. In addition to the registration of labor relations, pension provisions are provided. This is especially true for the workers of the member States of the Eurasian economic Union (EAEU), since it is between these countries that labor migration is particularly active. Gulmira Kimolaeva, Deputy Director of the Department of organization of payments and information of JSC "UAPF", answers the questions on how the pension rights of citizens of the EAEU member States are formed.

Gulmira Kenzhebekovna, what document will regulate the issues of pension provision of workers of the EAEU countries? What will this document give to the citizens of the EAEU countries?

Pension obespechivayushchikh members of the Eurasian economic Union (EEU) in accordance with paragraph 3 of article 98 of the Treaty on the Eurasian economic Union dated 29 may 2014 is governed by the laws of the state of habitual residence, and in accordance with a separate international Treaty between the member States of the EEU.

In order to implement the provisions of this Treaty, the EAEU member States jointly with the Eurasian economic Commission (EEC) have developed an Agreement on pension provision for workers of the member States of the Eurasian economic Union. The agreement will apply in relation to workers and members of their families.

At the same time, the Agreement defines that a worker is a citizen of a member state of the EAEU, whose pension rights are formed or were formed through the implementation of labor or other activities on the territory of another member state.

The main purpose of the Agreement is the formation of pension rights of workers of the EAEU member States through pension contributions on the same terms and in the same manner as citizens of the state of employment, as well as the realization of the right to the appointment and payment of pensions on the same terms as for citizens of the state of employment.

Given that each member state of the EAEU will pay a citizen a part of the pension, adequate to the period of work and contributions of pension contributions in the country of employment, it is necessary that workers formalize labor relations with employers in the member States of the EAEU, that is, conclude labor, civil contracts, thereby forming their pension rights.

 

What types of pensions can be claimed by citizens of the EAEU countries within the framework of the Agreement being developed, including in the Republic of Kazakhstan?

 

The types of pensions assigned by the EAEU member States to which the Agreement will apply are determined by article 2 of the draft Agreement.

The pension will be paid by the member state that appointed it, including in the case of residence of the worker in the territory of another member state of the EAEU.

The worker will have the right to receive a pension in the territory of the state of residence or the state of employment (member of the EAEU), which has appointed a pension.

The list of documents for the appointment and payment of pensions to workers will be regulated by the national legislation of each member state of the EAEU.

In Kazakhstan the Agreement will apply to legal relations on payment of pension contributions to the UAPF and pension payments from the UAPF:

upon reaching retirement age;

at establishment of disability of 1 and 2 groups if disability is established indefinitely;

lump sum payment to heirs.

 

How will a citizen of the EAEU country (Russian Federation or Kazakhstan) be able to exercise his right to an earned pension, what documents and where to apply?

For example, if a citizen of the Russian Federation after the entry into force of the Agreement will work in Kazakhstan under an employment or civil contract, he will participate in the funded pension system by monthly transfer of pension contributions to the UAPF in the manner and under the conditions established by the national pension legislation of the Republic of Kazakhstan.

Thus to their retirement savings he will be able only when reaching the retirement age according to the legislation of the Republic of Kazakhstan or disability groups 1 and 2, if the disability installed permanently, also under the legislation of the Republic of Kazakhstan, i.e. on equal terms with citizens of Kazakhstan, addressing the necessary documents in the Fund (it is the competent authority in the Republic of Kazakhstan in the formation of pension contributions and pension payments)or to the Pension Fund of the Russian Federation(i.e. the competent authority of the state of residence).

If the Bank account of the recipient of the pension, will be opened on the territory of the Russian Federation, the SAPF will be on a quarterly basis to remit pension to the account of the Pension Fund of the Russian Federation in Russian rubles, which the Pension Fund will transfer to the Bank account of the recipient.

In case a citizen of Kazakhstan will gain experience (e.g. 5 years) on the territory of the Russian Federation after the entry into force of the Agreement, in the case of pension rights under the terms of the pension legislation of the Russian Federation (the attainment of retirement age, and the presence of a certain seniority, the number of individual pension coefficient), the Russian Federation will appoint a retirement spent in Russia working experience.

The citizen of Kazakhstan is entitled to apply with the documents (list of documents determined by the legislation of the Russian Federation) for appointment and pension payment to the Pension Fund of the Russian Federation or in the Fund.

If the Bank account of the pension recipient is opened in the territory of the Republic of Kazakhstan, the Pension Fund of the Russian Federation will transfer the pension to the UAPF account in tenge on a quarterly basis, which the UAPF will transfer to the recipient's Bank account.

 

How will the competent authorities of the EAEU countries (pension funds) interact in the appointment and payment of pensions?

The interaction of the competent authorities will be regulated by a separate document, namely The procedure for interaction between the authorized bodies, competent authorities and the EEC on the application of the provisions of the Agreement (hereinafter-the Procedure), which is currently being developed by the EEC together with the member States and will enter into force simultaneously with the Agreement.

Within the framework Of the procedure, the EEC, together with the authorized and competent authorities, develops appropriate forms containing information necessary for the appointment and payment of pensions, or relevant for previously assigned pensions under the Agreement, which will be exchanged by the competent authorities.

Techgeek together with the relevant and competent authorities is working on the integration of information systems of commissioners and the competent authorities of the member States of the integrated information system for ECE, to transfer information, documents, forms used when implementing the provisions of the Agreement and Order, in electronic form.

Prior to the introduction of the ECE integrated information system, the interaction between the competent authorities and the ECE will be carried out in paper form by exchanging forms and documents necessary for the appointment and payment of pensions.